Higiena cyfrowa -polscy naukowcy stworzyli nowe narzędzie

Higiena cyfrowa to coś więcej niż czas przed ekranem. Polscy naukowcy stworzyli nowe narzędzie

Ile czasu dziennie spędzasz przed ekranem? To pytanie często pojawia się w rozmowach o wpływie nowych technologii na nasze zdrowie. Jednak sama liczba godzin nie wystarczy, by ocenić, czy korzystamy ze smartfona, komputera czy mediów społecznościowych w zdrowy sposób. Polscy naukowcy opracowali narzędzie, które pozwala spojrzeć na higienę cyfrową znacznie szerzej.

Skala Zachowań Higieny Cyfrowej, czyli Digital Hygiene Behavior Scale (DHBS), została opracowana przez badaczy z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Uczelni Korczaka – Akademii Nauk Stosowanych, Akademii Humanistycznej w Łodzi oraz Uniwersytetu Warszawskiego. W zespole znaleźli się m.in. dr hab. Magdalena Woynarowska i prof. Mariusz Panczyk z Wydziału Nauk o Zdrowiu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
Artykuł opisujący proces tworzenia i walidacji skali został przyjęty do publikacji w czasopiśmie naukowym Journal of Medical Internet Research.

Nie tylko „screen time”
Przez lata dyskusja dotycząca wpływu technologii na zdrowie koncentrowała się przede wszystkim na czasie spędzanym przed ekranem. Tymczasem dwie osoby mogą korzystać ze smartfona przez dokładnie tyle samo czasu, ale robić to w zupełnie inny sposób.
Jedna może rozmawiać z bliskimi, korzystać z mapy czy zdobywać informacje. Druga może przez długi czas bezrefleksyjnie przewijać treści, korzystać z telefonu tuż przed snem i wielokrotnie przerywać inne czynności, aby sprawdzić powiadomienia.
Dlatego — jak zwraca uwagę dr hab. Magdalena Woynarowska z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego — przy ocenie naszych cyfrowych zachowań znaczenie ma znacznie więcej niż sam czas.
„Ważne jest to, co robimy w urządzeniu ekranowym, jak długo to robimy i na ile świadomie”.
Ekspertka WUM podkreśla również, że znaczenie ma to, jakie inne czynności towarzyszą korzystaniu z urządzeń oraz z czego rezygnujemy na rzecz aktywności ekranowej. Dopiero spojrzenie na wszystkie te elementy pozwala lepiej zrozumieć nasze relacje z technologią i szukać skutecznych sposobów ochrony zdrowia.
To ważna zmiana perspektywy: zamiast pytać wyłącznie „ile czasu spędzasz przed ekranem?”, warto zapytać również: „jak z niego korzystasz?”.

Czym właściwie jest higiena cyfrowa?
Higiena cyfrowa obejmuje zachowania, które pomagają korzystać z urządzeń, usług i treści cyfrowych świadomie i bezpiecznie, a jednocześnie ograniczać ich potencjalnie niekorzystny wpływ na zdrowie.
Nie oznacza więc rezygnacji z technologii ani próby ustanowienia jednej „prawidłowej” liczby godzin spędzanych online.
Chodzi raczej o sposób korzystania z cyfrowego świata: czy potrafimy stawiać sobie granice, czy kontrolujemy własne nawyki, dbamy o bezpieczeństwo, świadomie wybieramy treści i nie pozwalamy, aby urządzenia wypierały sen, odpoczynek, aktywność fizyczną czy relacje z innymi ludźmi.
Właśnie takie szersze rozumienie higieny cyfrowej stało się podstawą nowej polskiej skali.

Od 89 do 17 pytań
Stworzenie narzędzia badawczego nie polegało jedynie na przygotowaniu listy pytań.
Prace rozpoczęły się już w 2022 roku, przy okazji pierwszej edycji Ogólnopolskich Badań Higieny Cyfrowej. Początkowo przygotowano aż 89 pytań. Następnie poddawano je ocenie ekspertów i kolejnym etapom selekcji.
Po badaniu pilotażowym przeprowadzonym wśród 436 osób pozostało 39 pytań. Tę wersję przetestowano następnie na ogólnopolskiej próbie 1067 dorosłych internautów.
Ostatecznie powstała skala składająca się z 17 pytań, obejmujących cztery obszary:
•    stawianie granic i kontrolowanie sposobu korzystania z technologii,
•    bezpieczeństwo cyfrowe,
•    zarządzanie treściami i informacjami,
•    inne zachowania sprzyjające zdrowiu podczas korzystania z technologii.
Narzędzie zweryfikowano następnie na kolejnej, niezależnej grupie 1000 osób, badając m.in. jego rzetelność, trafność oraz stabilność uzyskiwanych wyników.

Nauka, ale także praktyka
Nowa skala może mieć zastosowanie nie tylko w badaniach naukowych. Jej twórcy wskazują, że może być wykorzystywana do obserwowania cyfrowych zachowań całych populacji, śledzenia zmian zachodzących w czasie, a także oceniania skuteczności programów edukacyjnych i innych działań związanych z higieną cyfrową.
To szczególnie istotne w świecie, w którym technologie ekranowe są już integralną częścią pracy, nauki, komunikacji, rozrywki i dostępu do informacji.
Coraz mniej użyteczne staje się więc pytanie: „Jak ograniczyć technologię?”
Znacznie ciekawsze jest inne: „Jak nauczyć się korzystać z niej w taki sposób, aby wspierała nasze funkcjonowanie, zamiast zabierać czas przeznaczony na sen, ruch, odpoczynek czy relacje?”
Jak pokazuje perspektywa dr hab. Magdaleny Woynarowskiej z WUM, odpowiedź nie kryje się w jednym liczniku pokazującym liczbę godzin przed ekranem. Liczy się również to, co robimy, dlaczego to robimy i na ile świadomie decydujemy o własnych cyfrowych nawykach.

Czy wiesz, że?
Finalna Skala Zachowań Higieny Cyfrowej zawiera zaledwie 17 pytań, choć badacze rozpoczęli prace od 89 propozycji. Dzięki wieloetapowym badaniom powstało krótkie narzędzie, które pozwala spojrzeć na higienę cyfrową znacznie szerzej niż tylko przez pryzmat czasu spędzonego przed ekranem.
Bo w cyfrowym świecie znaczenie ma nie tylko to, jak długo jesteśmy online, ale przede wszystkim — jak jesteśmy online.

Źródło: www.mp.pl/kurier/448847,polacy-stworzyli-narzedzie-do-badania-higieny-c…